search
top

Kỳ án cây rù rì

Cô Tô vốn dĩ đã nổi tiếng với vẻ đẹp yên bình, hoang sơ, cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, với những món đặc sản trứ danh và đặc biệt là những người dân đảo thân thiện và mến khách. Thì trong khoảng 10 năm trở lại đây lại càng được biết đến nhiều hơn với những kỳ án “trộm cắp” liên quan đến một loại cây mang tên “rù rì”_theo cách gọi của địa phương_. Vậy cây “rù rì” là cây gì? Chuyện gì đã xảy ra với chúng? và có mối dây liên hệ quan trọng giữa chúng và môi trường hay không?

 

cay ru ri 2

 

Được gọi là “rù rì” bởi nó là một loài cây có đặc điểm nổi bật là rất chậm lớn. Phải sau hàng chục năm, cây mới cao được 3-4m. Nhiều cây đã sắp trở thành “mộc tinh” hơn 100 năm tuổi nhưng cũng chỉ cao 2-3m.

“Cây rù rì” ưa sống trên vùng khắc nghiệt, đặc biệt là vách núi, hốc đá cao. Chiều cao tối đa của cây khoảng 4-5m, thân gỗ, lá nhỏ và dày, mọc thành chùm, quả nhỏ có hình gần giống chiếc bình tỳ bà.

 

cay ru ri 3

 

Trước đây, người dân huyện đảo Cô Tô vẫn coi nó là loài cây hoang dại, vô thưởng vô phạt, nhờ vậy mà cuộc sống của “rù rì” rất đỗi bình yên. Nhưng cuộc đời không như là mơ… Sống giữa cái thời thế mà con người ta có dễ dàng chạm tới những khu vực tưởng chừng như đã tách biệt và mức độ lan truyền thông tin đến chóng mặt, một ngày kia “rù rì” cũng phải từ dã lối sống bình yên vốn có của mình trên những hòn đảo nhỏ của huyện đảo Cô Tô để vật lộn với cuộc sống nơi đô thị.

Từ sau cái Tết Nguyên Đán 2008, huyện đảo bắt đầu dậy lên “cơn sốt” săn lùng loài cây “rù rì”. Thậm chí những chiếc tàu từ trong đất liền cũng ra tận đảo Thanh Lân, đảo Mã Cháu và đảo Trần (thuộc huyện đảo Cô Tô) để săn lùng, thu gom và vận chuyển về đất liền một loài cây này. Số cây rù rì được vận chuyển trên ba chiếc tàu bị Hạt Kiểm lâm huyện đảo Cô Tô (Quảng Ninh) bắt chỉ là số ít so với những cây đã bị đưa về đất liền. Trên đảo không chỉ các “mộc tặc” ra săn lùng, tìm kiếm mà ngay cả người dân bản địa cũng cất công đi sưu tầm, thậm chí vào rừng chặt trộm. Nhiều gia đình ở thị trấn Cô Tô còn đánh 5-10 gốc về ươm trong nhà. Để bảo quản, gia chủ còn phải “ôm” cây lên tận sân thượng trồng, dùng xích sắt cột cây lại vì sơ sểnh là bị mất trộm.

 

cay ru ri 4

 

Được biết, giá thấp nhất của một cây rù rì khoảng 20-30 triệu đồng. Một số gia đình có “rù rì” cổ còn bán được hơn 100 đến vài trăm triệu đồng.

“Cây rù rì” ở huyện đảo Cô Tô chính là cây Tùng la hán mà ở một vài nơi trong cả nước đang ươm trồng làm cây cảnh với giá bán khá cao. Nhiều chủ vườn bonsai đã ươm được cây Tùng la hán 200 năm tuổi, giá lên tới 200-250 triệu đồng/cây. Ngay cả hạt giống rù rì cũng có giá 70.000-90.000 đồng/500gr.

 

cay ru ri 5

 

Tùng La hán ở đây được đánh giá cao bởi hoàn toàn tự nhiên, có những gốc to gần một ôm, thân vàng rượm, có những gốc lại có vẩy uốn theo thân cây tựa như con rồng đang ôm trụ…

Đôi khi có giá quá có lẽ cũng là cái tội. Một đồn mười, mười đồn trăm, khi giá trị thực của những gốc tùng La hán được phổ cập thì cũng là lúc người dân đảo lao vào cơn lốc khai thác tùng.

Hàng ngàn gốc tùng La hán bất kể lớn nhỏ âm thầm dắt tay nhau rời khỏi những đỉnh núi sừng sững giữa biển cả, rời khỏi Cô Tô để rồi chìm xuống đáy biển sâu trong những chuyến đi lậu bị truy bắt, thối rễ trong những vườn ươm ngược thổ nhưỡng, phiêu bạt tại những vùng đất xa lạ…

Trên rừng, những cây tùng được “đánh dấu sở hữu” sẵn, được ra tay đẽo gọt để uốn thế ngay từ nhỏ… một cách thiếu kỹ thuật từ từ héo rũ ra mà chết… Trong sân nhà người dân, những cây tùng La hán được đánh về nhưng không kịp hay không vận chuyển được về đất liền… cũng từ từ báo tử… Cô Tô con không còn một bóng tùng La hán!

 

cay ru ri 6

 

Và kết quả của những hoạt động khai thác theo kiểu “làm kinh tế tận diệt” ấy đã đưa những cây tùng La hán ở Cô Tô vào thảm họa. Không hề tính đến vấn đề thổ nhưỡng, cũng không tính đến kỹ thuật bứng và trồng, những cây tùng La hán tồn tại được trong gió bão lại dần héo úa, tàn lụi rồi biến thành củi khô ở đất liền.

Hình ảnh những rừng tùng La hán kiêu hãnh ở Cô Tô nay chỉ còn là quá khứ. Một chi, một họ hiếm hoi, thậm chí kỳ lạ trong phả hệ tùng La hán lá nhỏ Việt Nam đang đứng bên bờ tuyệt diệt!

 

cay van nien tung thien nhien (1)

 

Nó không chỉ dừng lại ở vấn đề là chúng ta đã đánh mất đi một “rừng Cảnh Tiên” như rừng tùng La hán trùng điệp uẩn súc trong mây vờn núi vọng, cảnh tựa cõi tiên, thủy mặc phi phàm trên đỉnh Phanxipang mà Nguyễn Tuân đã bắt gặp. Mà nó còn là vấn nạn về môi trường.

Những làn sóng “tận diêt” như thế này đối với cây Tùng La hán nói riêng và những loài cây khác nói chung nếu không dừng lại sẽ dẫn đến một kết cục “tận diệt” nghiêm trọng hơn nữa_đó chính là sự “tận diệt” của con người.

 

cay ru ri 7

 

Hơn ai hết, người dân địa phương miền biển đảo như Cô Tô hiểu rất rõ những nỗi đau, sự mất mát và cuộc sống cơ cực mà hằng năm bão lũ mang đến cho họ. Và hơn ai hết họ phải biết rằng rừng có vai trò quan trọng thế nào đối với cuộc sống. Thế nhưng, vì cái lợi bạc tiền trước mắt mà người dân nơi đây đã đem chính tính mạng của mình để đánh đổi.

Những cánh rừng lớn nhỏ (không chỉ là Tùng La hán) mất dần đi đồng nghĩa với chuyện thảm thực vật trên lưu vực ngày càng giảm dẫn đến khả năng cản dòng chảy kém, lũ tập trung nhanh hơn, cường độ của lũ lụt đi nhanh, làm cho nước dâng cao rất nhanh. Rồi kéo theo sau đó là sói mòn đất, sạt lở, lũ quét… Đất đai, nhà cửa, của cải, rồi tiếp đến là mạng người sẽ lần lượt cuốn theo dòng nước lũ (mỗi năm một khốc liệt hơn) ra đi để lại toàn nỗi đau.

 

cay tung la han van nien tung 5

 

Dù rằng còn rất nhiều vấn đề khác to lớn hơn đáng bàn về việc chặt phá rừng ( Tùng La hán và cả những loài cây khác) nhưng người viết chỉ muốn dừng lại ở đây để đặt ra những câu tự vấn đong đầy khắc khoải. Nếu cả nước Việt Nam được phủ xanh bởi cây Tùng La hán thì đất nước ta sẽ ra sao? Người dân sẽ bỏ mọi thứ để đi săn Tùng ư? Đồi xanh rồi sẽ thành đồi trọc?

Chơi cây cảnh quả là một thú vui tao nhã đáng trân trọng nhưng theo cách như những gì đã diễn ra tại vùng huyện đảo Cô Tô thì thật đáng buồn!

Leave a Reply

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bạn có thể sử dụng các thẻ HTML và thuộc tính sau: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

top